W jakiej temperaturze przechowywać farby? Zakresy i błędy

Farby przechowuj w suchym, zacienionym miejscu w temperaturze od +5 do +30°C, a farby wodne (emulsyjne, akrylowe, lateksowe) najlepiej w przedziale 10-25°C. Poniżej tego zakresu farba może zamarznąć i trwale się rozwarstwić, a powyżej gęstnieje przez odparowanie wody lub rozpuszczalnika, co opisują zalecenia fabryki farb Malexim. Te zasady dotyczą zarówno zamkniętych puszek kupionych na zapas, jak i resztek po malowaniu, które chcesz zachować do poprawek.

• Jaka temperatura jest odpowiednia dla poszczególnych rodzajów farb?
• Dlaczego temperatura decyduje o trwałości farby?
• Co mróz robi z farbą emulsyjną, akrylową i lateksową?
• Jak upał i słońce szkodzą farbom?
• Gdzie przechowywać farby w domu?
• Jak przechowywać farbę po otwarciu?
• Jak długo można przechowywać farbę?
• Czy farba może się popsuć i jak to rozpoznać?
• Co zrobić z przeterminowaną farbą?
• Najczęstsze błędy przy przechowywaniu farb
• Jak przygotować farbę do dłuższego przechowywania?

Jaka temperatura jest odpowiednia dla poszczególnych rodzajów farb?

Dla większości farb bezpieczny zakres to 5-30°C, ale granice zależą od bazy: farby wodne nie znoszą mrozu, a rozpuszczalnikowe i lakiery dobrze tolerują nieco wyższą temperaturę. Nie ma jednej idealnej temperatury dla wszystkich typów, a poradniki podają różne przedziały.

Poradnik o przechowywaniu farb, zapraw i narzędzi podaje 5-25°C dla farb wodnych i 10-30°C dla farb rozpuszczalnikowych i lakierów. Z kolei poradnik DomNarzedzi o przechowywaniu farb zaleca 10-25°C dla farb wodnych i akrylowych, 5-25°C dla olejnych i alkidowych oraz 10-25°C dla lakierów i bejc.

Kolumna z zakresem spełniającym oba zalecenia to część wspólna podanych przedziałów, czyli najbezpieczniejszy wybór, gdy nie znasz zaleceń producenta. Rozstrzygające są zawsze informacje z etykiety lub karty technicznej konkretnego produktu. Jeśli dopiero wybierasz rodzaj farby, różnice w składzie i zastosowaniu opisuje tekst farby olejne czy akrylowe.

Dlaczego temperatura decyduje o trwałości farby?

Farba to mieszanina pigmentów, spoiwa, wody lub rozpuszczalnika i dodatków, a zbyt niska albo zbyt wysoka temperatura zaburza ich równowagę w sposób, którego później nie naprawi mieszanie. W stabilnej temperaturze spoiwo zachowuje elastyczność i przyczepność, pigment pozostaje równomiernie rozprowadzony, a woda ani rozpuszczalnik nie zamarzają i nie odparowują zbyt szybko.

Szkodzą nie tylko skrajne wartości, ale też nagłe skoki temperatury, w górę i w dół. Farba, która przeszła takie wahania, może stracić deklarowaną wydajność, krycie i właściwości aplikacyjne, nawet jeśli puszka była szczelnie zamknięta.

Co mróz robi z farbą emulsyjną, akrylową i lateksową?

Mróz niszczy farby wodne bezpowrotnie: woda w farbie zamarza, zwiększa objętość i rozbija strukturę spoiwa, a farba się rozwarstwia, robi się galaretowata albo grudkowata. Po rozmrożeniu taka farba może wyglądać na płynną, ale traci właściwości kryjące i przyczepność, więc nie nadaje się do malowania.

Objaw przemrożenia nazywa się często zważeniem: pigment oddziela się od reszty składników i nie wraca do jednorodnej konsystencji. Dlatego farby emulsyjne, akrylowe i lateksowe muszą zimować w pomieszczeniu, w którym temperatura nie spada poniżej zera, a najlepiej nie poniżej +5°C.

Czy farbę można trzymać zimą w garażu lub piwnicy?

Tak, ale tylko wtedy, gdy temperatura w tym pomieszczeniu przez całą zimę nie spada poniżej +5°C. Garaż i sucha piwnica to typowo polecane miejsca na farby, jednak nieogrzewany garaż czy piwnica potrafią przemarzać. Przy farbach wodnych bezpieczniej przenieść puszki na zimę do ogrzewanego schowka lub zamkniętej szafy w domu.

Ta sama ostrożność dotyczy innych wyrobów na bazie wody, które zostają po remoncie, np. gotowych gładzi szpachlowych w wiaderkach. Pigmenty i barwniki do farb przechowuj tak, jak farbę, do której są przeznaczone, chyba że ich etykieta mówi inaczej.

Jak upał i słońce szkodzą farbom?

W temperaturze powyżej około 30°C farba szybciej traci wodę lub rozpuszczalnik, gęstnieje i traci płynność, a w skrajnym przypadku może zaschnąć w puszce. Zagęszczona farba gorzej się rozprowadza, co może dawać smugi i nierówności na malowanej powierzchni.

Bezpośrednie słońce szkodzi nawet zamkniętym puszkom: promienie UV mogą rozkładać składniki farby, w tym pigmenty, przez co zmienia się kolor i słabnie struktura farby. Ciepło przyspiesza też procesy chemiczne w środku opakowania. Problem dotyczy szczególnie farb rozpuszczalnikowych, lakierów i bejc, ale farby wodne również na nim tracą.

Latem unikaj parapetów, nasłonecznionych strychów, wiat oraz miejsc przy kaloryferach i piecach. Jeśli opakowanie nie jest szczelne, ciepło i wilgoć sprzyjają rozwojowi pleśni, która także psuje farbę.

Gdzie przechowywać farby w domu?

Najlepsze miejsce na farby to garaż, sucha piwnica lub zamknięta szafa, bez dostępu słońca i z dala od wilgoci, grzejników oraz źródeł ognia. Warunek jest jeden: pomieszczenie musi przez cały rok mieścić się w zakresie temperatur z tabeli powyżej.

• Dobre miejsca: sucha piwnica, ogrzewany garaż, zamknięta szafa lub regał w schowku, zacieniony kąt w pomieszczeniu gospodarczym.
• Złe miejsca: strych, wiata, parapet, okolice kaloryfera i pieca, nieogrzewany garaż zimą, wilgotna piwnica, przestrzeń na zewnątrz budynku.

Wilgoć szkodzi przede wszystkim opakowaniu: metalowa puszka rdzewieje, a rdza, która dostanie się do farby, psuje efekt malowania. Nie stawiaj puszek bezpośrednio na betonowej posadzce, zwłaszcza w nieogrzewanych pomieszczeniach, bo beton oddaje wilgoć. Lepiej sprawdzą się drewniane palety, półki lub regały, na których łatwo też kontrolować stan zapasów.

Bezpieczeństwo: pomieszczenie z farbami zabezpiecz przed dziećmi i zwierzętami. Część farb, szczególnie rozpuszczalnikowych, zawiera łatwopalne substancje, więc przechowuj je z dala od otwartego ognia i iskier.

Jak przechowywać farbę po otwarciu?

Otwartą farbę zamknij czysto i szczelnie w oryginalnym opakowaniu, a niewielką resztę przelej do mniejszego, szczelnie zakręcanego pojemnika: im mniej powietrza nad farbą, tym wolniej tworzy się kożuch. Potem trzymaj ją w tej samej temperaturze co zamkniętą puszkę.

1. Oczyść rant i wieczko z resztek mokrej farby. Zaschnięte grudki z brzegu uniemożliwiają szczelne zamknięcie i wpadają do farby przy kolejnym otwarciu.
2. Połóż na otwór kawałek folii spożywczej i dopiero na nią nałóż wieczko. Folia poprawia szczelność i chroni farbę przed resztkami z krawędzi.
3. Dociśnij wieczko równomiernie, bez dobijania młotkiem. Uderzenia odkształcają puszkę i zamiast uszczelnić, rozszczelniają zamknięcie.
4. Okleij krawędź taśmą malarską i opisz puszkę: kolor, co było malowane, data otwarcia. Taki opis oszczędza później szukania odcienia, o czym więcej w tekście jak znaleźć kolor farby.
5. Małą ilość farby przelej do słoika ze szczelną zakrętką, opisz go tak samo jak puszkę i odstaw w zacienione miejsce.
6. Nie rozcieńczaj całej farby na zapas. Rozcieńczalnik wyraźnie skraca czas przechowywania, więc przygotowuj tylko tyle, ile zużyjesz.

Czy odwracać puszkę do góry dnem?

Nie przechowuj puszek dnem do góry. Producent farb ostrzega, że to dawne zalecenie zwykle kończy się wyciekiem farby zamiast uszczelnienia. Jeden z poradników dopuszcza tylko krótkie przechylenie dobrze zamkniętej puszki na sekundę lub dwie, aby farba zwilżyła krawędź; jeśli to robisz, puszka i tak powinna potem stać normalnie.

Jak długo przechowywać rozcieńczoną farbę?

Farbę wodną rozcieńczoną w ilości powyżej 10% przechowuj najwyżej kilka dni. W przypadku wyrobów na innych bazach chemicznych okres przydatności po rozcieńczeniu jest dłuższy, ale nadal krótszy niż dla farby nierozcieńczonej.

Jak długo można przechowywać farbę?

Prawidłowo przechowywaną farbę zwykle można wykorzystać nawet po 2-3 latach, ale przy złych warunkach degradacja zaczyna się już po kilku tygodniach. Poradniki podają też osobne okresy dla rodzajów farb, jednak granicą zawsze jest data przydatności na opakowaniu: do niej producent zapewnia właściwości, konsystencję i kolor opisane na etykiecie.

Te wartości są orientacyjne i nie zastępują daty z opakowania. Raz na kilka miesięcy sprawdź konsystencję zapasów, a przed każdym użyciem dokładnie wymieszaj farbę, żeby pigment nie osiadał na dnie.

Czy farba może się popsuć i jak to rozpoznać?

Tak, farba może się popsuć zarówno po przekroczeniu daty przydatności, jak i wcześniej, gdy przemarzła, przegrzała się lub stała nieszczelnie zamknięta. Zepsutą farbę zwykle widać i czuć od razu po otwarciu puszki.

• Rozwarstwienie: na powierzchni warstwa płynu, na dnie gęsty osad, który nie łączy się po mieszaniu.
• Zagęszczenie, grudki lub galaretowata konsystencja, typowa po przemrożeniu farby wodnej.
• Zmiana koloru w porównaniu z opisem na etykiecie.
• Nieprzyjemny, drażniący zapach, szczególnie w farbach wodnych.
• Pleśń na powierzchni lub rdza w puszce.

Drażniący zapach to znak, że farba nie nadaje się już do użytku i trzeba ją zutylizować. Sam kożuch na powierzchni nie przekreśla farby: przed mieszaniem zbierz go ostrożnie listewką, szpachelką lub łyżką, a potem oceń konsystencję reszty.

Malowanie przeterminowaną farbą akrylową czy lateksową grozi słabym kryciem, mazaniem się, pękaniem i łuszczeniem powłoki, a powłoka może nie mieć właściwości, które miała dawać, np. odporności na szorowanie. Jeśli farba wygląda lub pachnie podejrzanie, nie używaj jej.

Co zrobić z przeterminowaną farbą?

Przeterminowaną farbę oddaj do punktu selektywnej zbiórki odpadów komunalnych (PSZOK) albo na zbiórkę prowadzoną przez producenta lub dystrybutora. Według porad Śnieżki o przeterminowanych farbach farb nie wolno wylewać do zlewu, WC, kanalizacji ani cieków wodnych, nie powinny trafiać do odpadów zmieszanych, a metalowych puszek po farbach nie przyjmie skup złomu.

Niewłaściwe pozbycie się farby to wykroczenie zagrożone mandatem. PSZOK prowadzi każda gmina, ale obsługuje tylko mieszkańców, nie firmy. Przy większej liczbie puszek zadzwoń wcześniej i zapytaj o możliwość przyjęcia.

Starą farbę lateksową, która nie zawiera rozpuszczalników, można wysuszyć na słońcu, np. wylewając ją na tacę z wiórami lub piaskiem, i po przeschnięciu wyrzucić do śmietnika. Tego sposobu nie wolno stosować do farb olejnych.

Farbę, której termin przydatności niedługo minie, zużyj na drobne odświeżenia albo oddaj sąsiadom, szkole, bibliotece lub przez lokalne ogłoszenia. Najmniej resztek zostaje, gdy ilość farby policzysz przed zakupem: powierzchnię ścian, pomniejszoną o okna i drzwi, podziel przez wydajność z opakowania i pomnóż przez liczbę warstw, zwykle 2. Jak przełożyć to na wydatek, opisuje tekst koszt farby na m2.

Najczęstsze błędy przy przechowywaniu farb

Większość zepsutych farb to efekt kilku powtarzalnych błędów: mrozu, upału, nieszczelnego zamknięcia i wilgoci.

• Zostawienie farby wodnej na zimę w nieogrzewanym garażu, szopie lub na wiacie.
• Trzymanie puszek na nasłonecznionym parapecie, strychu albo przy grzejniku.
• Pozostawienie puszki częściowo otwartej lub zamkniętej z brudnym rantem.
• Dobijanie wieczka młotkiem, które odkształca puszkę.
• Stawianie puszek dnem do góry i na wilgotnej betonowej posadzce.
• Mieszanie resztek różnych rodzajów farb w jednym pojemniku, co może wywołać niepożądaną reakcję i pogorszyć jakość.
• Rozcieńczanie całej farby na zapas.
• Brak opisu na puszce, przez co po roku nie wiadomo, jaki to kolor i kiedy farba była otwarta.

Jak przygotować farbę do dłuższego przechowywania?

Przed odstawieniem farby na kilka miesięcy sprawdź pięć rzeczy: temperaturę miejsca, szczelność, opis, podłoże i dostęp dla dzieci.

• Miejsce utrzymuje temperaturę w zakresie dla danego rodzaju farby przez cały rok, także zimą i latem.
• Rant jest czysty, pod wieczkiem leży folia, wieczko dociśnięte równomiernie.
• Puszka opisana: kolor, przeznaczenie, data otwarcia.
• Puszka stoi na półce lub palecie, nie na betonie, z dala od słońca i źródeł ciepła.
• Dzieci i zwierzęta nie mają dostępu, a farby łatwopalne stoją z dala od ognia.