Czy można malować farbą po terminie? Co się dzieje z taką farbą

Masz w piwnicy puszkę farby, której data ważności minęła już dawno temu. Wyrzucić , ale czy na pewno nadaje się do użycia? To pytanie zadaje sobie co roku tysiące Polaków stojących przed lynnym wyborem: kupić nową farbę czy zaryzykować i użyć tej zgromadzonej. Ryzyko nierównej powłoki albo łuszczących się warstw jest realne, ale nie każdy przeterminowany produkt musi trafić do kosza.

• Jak rozpoznać przeterminowaną farbę?
• Czy przeterminowana farba jest bezpieczna?
• Jak przechowywać farbę, by przedłużyć jej trwałość?
• Czy można malować farbą po terminie? Pytania i odpowiedzi

Jak rozpoznać przeterminowaną farbę?

Pierwszym sygnałem, że farba może mieć problemy, jest jej wygląd tuż po otwarciu puszki. Farba przeterminowana często rozdziela się na dwie wyraźne warstwy wodnista substancja zbiera się na wierzchu, a zagęszczony pigment opada na dno. To efekt sedymentacji, czyli naturalnego procesu opadania cząsteczek pigmentu pod wpływem grawitacji, który postępuje tym szybciej, im dłużej produkt pozostaje nieruchomy. Jeśli widzisz takie rozwarstwienie, nie wpadaj w panikę od razu.

Drugim wskaźnikiem jest konsystencja po wymieszaniu. Wlej pigment do czystego naczynia i dokładnie wymieszaj drewnianą łypatką przez około trzy minuty, aż masa stanie się jednorodna. Jeśli po zmieszaniu farba wraca do normalnej, gęstej konsystencji i nie ma grudek masz duże szanse, że produkt jest używalny. Natomiast jeśli mimo intensywnego mieszania pozostają chropowate fragmenty lub masa ma konsystencję serową lepiej jej nie używać.

Trzecim, często pomijanym sygnałem jest zapach. Świeża farba alkydowa ma charakterystyczny, ostry zapach rozpuszczalnika. Farba przeterminowana, która zaczęła się rozkładać, może wydzielać kwaśny, stęchły aromat to znak, że wiązania chemiczne w żywicy zostały naruszone. Niektórzy fachowcy określają to jako „zapach jak od kiszonej kapusty".

Zobacz Po Jakim Czasie Od Malowania Można Przykleić Taśmę

Na koniec sprawdź, czy na powierzchni farby w zamkniętej puszce nie wytworzyła się skórka. Twarda, gumowata warstwa na wierzchu świadczy o tym, że farba miała kontakt z powietrzem nawet minimalnym przez nieszczelność lub wielokrotne otwieranie. Taka warstwa nie rozpuści się przy mieszaniu i stworzy grudki w powłoce.

Czy przeterminowana farba jest bezpieczna?

Odpowiedź nie jest czarno-biała, bo wszystko zależy od składu chemicznego farby oraz warunków, w jakich była przechowywana. Farby alkidowe, które są najpopularniejsze w polskich gospodarstwach domowych do malowania drewna i metalu, zawierają żywice modyfikowane olejami roślinnymi. Te związki mają określoną trwałość użytkową producenci standardowo deklarują 24 miesiące od daty produkcji.

Mechanizm degradacji jest następujący: wiązania estrowe w żywicy alkidowej ulegają hydrolizie pod wpływem wilgoci i temperatury. Proces ten przyspiesza znacząco, gdy puszka przemarznie choćby raz. Jedno zamrożenie nie musi oznaczać końca użytkowania pod warunkiem że farba nie została otwarta. W szczelnie zamkniętej puszce nawet po ośmiu latach szanse na to, że zawartość pozostała w dobrym stanie, sięgają dziewięćdziesięciu dziewięciu procent, o ile nie wytworzyła się skórka na wierzchu.

Może Cię zainteresować też ten artykuł Po Jakim Czasie Można Malować Akryl

Gdy farba ma za sobą kontakt z powietrzem wielokrotne otwieranie, nieszczelna pokrywka ryzyko znacząco wzrasta. Tlen wchodzi w reakcję z nienasyconymi kwasami tłuszczowymi, powodując polimeryzację powierzchniową. Powstaje wówczas sucha, gumowata warstwa, którą trzeba wyciąć nożem, a i tak reszta zawartości może być już częściowo utleniona. Stosowanie takiego produktu skończy się nierówną powłoką z wyraźnie widocznymi smugami.

Bezpieczeństwo zdrowotne to osobna kwestia. Przeterminowana farba, która zaczęła się rozkładać, może wydzielać zwiększone ilości lotnych związków organicznych, potocznie nazywanych LZO. Przy malowaniu zamkniętych pomieszczeń bez wentylacji stężenie tych substancji może przekraczać normy bezpieczeństwa. Dlatego przed użyciem starej farby w zamkniętym pokoju warto sprawdzić wentylację lub przeprowadzić malowanie przy otwartych oknach.

Jak przechowywać farbę, by przedłużyć jej trwałość?

Podstawowa zasada przechowywania farby to szczelność pojemnika. Po każdym użyciu dokładnie oczyść brzeg puszki z zaschniętych resztek farby to one najczęściej powodują nieszczelność. Przed zamknięciem połóż na powierzchni farby krążek z folii polietylenowej, dociskając go do płynnej warstwy. Taka bariera eliminuje kontakt powierzchni farby z powietrzem niemal całkowicie. Pokrywkę zakładaj mocno, najlepiej opcjonalnie dociskając ją gumowym młotkiem, by wcisnąć ją równomiernie.

Przeczytaj również o Po Jakim Czasie Można Malować Drugi Raz

Temperatura przechowywania ma kluczowe znaczenie dla trwałości farby. Idealne warunki to przedział między dziesięcioma a dwudziestoma pięcioma stopniami Celsjusza. Piwnice, choć popularne, bywają problematyczne zimą wielokrotne cykle zamrażania i rozmrażania degradują strukturę żywicy alkidowej szybciej niż stałe, umiarkowane zimno. Jeśli masz możliwość, trzymaj farbę w pomieszczeniu o stałej temperaturze, np. w szafie w przedpokoju czy w zamkniętej szafie.

Wilgotność powietrza w miejscu przechowywania nie powinna przekraczać sześćdziesięciu procent. Wysoka wilgotność sprzyja korozji puszek blaszanych oraz wnikaniu mikroskopijnych ilości wody do wnętrza pojemnika. W polskich warunkach klimatycznych najtrudniej utrzymać suchość latem, gdy powietrze jest nasycone wilgocią. Warto wtedy przetransportować puszki do wyżej położonych partii pomieszczenia, z dala od wilgotnych ścian.

Dla farb, które planujesz przechować przez więcej niż rok, rozważ przelanie resztek do mniejszych szczelnych pojemników, najlepiej szklanych. Mniejsza objętość powietrza nad powierzchnią farby oznacza mniej tlenu zdolnego do reakcji utleniania. Przy takim rozwiązaniu żywotność farby alkidowej wydłuża się nawet dwukrotnie w porównaniu ze standardowym przechowywaniem w oryginalnej puszce.

Zanim użyjesz wieloletniej farby do poważnego projektu, zrób próbę na niewidocznym fragmencie ściany lub deski. Naniesienie dwóch warstw na powierzchnię około pół metra kwadratowego pozwoli ocenić, czy farba dobrze przylega, nie łuszczy się i nie zostawia smug. To minimalny nakład pracy, a może uchronić przed kosztownym przemalowywaniem całego pomieszczenia.

Czy można malować farbą po terminie? Pytania i odpowiedzi